Monika Weiss – polsko-amerykańska artystka i kompozytorka, tworzy wielowymiarowe przestrzenie łączące monumentalne instalacje z intymnym dźwiękiem, akcentując pamięć zbiorową oraz wspólnotowy gest obecności. Jej praktyka przekształca starożytne tradycje lamentu w akt protestu, co ugruntowuje jej pozycję jako istotnego głosu w sztuce feministycznej. Urodzona i wykształcona w Warszawie, od 2000 roku tworzy w Nowym Jorku, rozwijając wielowymiarową praktykę, włączającą instalacje filmowe i publicznych rzeźby dźwiękowe. Posługując się językiem choreografii spowolnionego czasu oraz rezonansem dźwiękowym wpisanym w konkretne miejsca – często wyrastającym z jej improwizacji fortepianowych - jej sztuka zgłębia pamięć kolektywną, traumę i historię, często zapraszając współ-performerki do jej działań.

Zakorzenione w archaicznych rytuałach lamentacji, prace Weiss przekształcają wielozmysłowe przestrzenie w narzędzia kulturowej transformacji. Realizowany obecnie projekt Nirbhaya – hołd dla ofiar przemocy uwarunkowanej płcią, którego odsłonięcie planowane jest na 2028 rok na Dag Hammarskjöld Plaza przy siedzibie ONZ – ugruntowuje jej pozycję jako kluczowego głosu we współczesnej sztuce feministycznej. Działalność tę dokumentuje monografia z 2021 roku, zawierająca eseje brytyjskiej historyczki sztuki Griseldy Pollock oraz kuratora The Met, Marka McDonalda. Do ostatnich dokonań artystki należy rzeźba dźwiękowa Metamorphosis, włączona w 2024 roku do kolekcji stałej Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku; siostrzana wersja tej instalacji prezentowana była w Laumeier Sculpture Park (2024–25).

Od 2023 roku dokumentacja twórczości Weiss oraz jej korespondencja są zdeponowane w Archives of American Art (Smithsonian Institution) w ramach archiwum historyczki sztuki Julii P. Herzberg. Jej prace gościły w czołowych instytucjach na świecie, m.in. w Whitney Museum, Frost Art Museum, North Dakota Museum of Art, Museo de la Memoria y los Derechos Humanos, Frauenmuseum, Kunsthaus Dresden, Stavros Niarchos Foundation, Streaming Museum, CSW Zamek Ujazdowski oraz WhiteBox. Artystka jest profesorem w Sam Fox School of Design & Visual Arts na Washington University w St. Louis.

W ramach serii Artists on Artworks, Metropolitan Museum of Art zaprezentowało w 2021 roku film, w którym Weiss analizuje traumę i gest w grafice Francisco Goi przez pryzmat własnych strategii intermedialnych. Choć znana przede wszystkim jako artystka interdyscyplinarna, Weiss od lat tworzy również nagrania muzyczne – w 2022 roku nakładem wydawnictwa Infrequent Seams ukazał się jej album Monika Weiss – Metamorphosis/Nirbhaya.

“For Weiss, drawing embodies and expresses the passage of time, repetition, suggestion, and repercussion; while also celebrating the facture of media (the possibilities that physical materials allow). In this way, the artist’s practice has its basis in traditional methods, where drawing ‘gives credibility to all other media imposed.’ Unlike other elements of her work — digital images, words, music and sound — drawing, through asserting its authority, implies permanence, but this too can dissipate and become a vestige where the mark becomes a trace. Weiss’ drawing oscillates between proposal and presence, the allusive and the tangible where it competes (not in a precocious way) to establish its unassailable position in the consciousness mediated by the artist.” - Mark McDonald, “Drawing Consciousness: Monika Weiss”, in Monika Weiss. Nirbhaya, Centre of Polish Sculpture in Orońsko, 2021 [to read full essay by Mark McDonald, in English and Polish, click here ]

“W sztuce Weiss rysunek ucieleśnia upływ czasu, powtarzalność, sugestię, a jednocześnie proces rysowania to celebracja techniki jako takiej, odkrywanie fizycznych możliwości użytych materiałów. W tym sensie praktyka artystki opiera się na metodach tradycyjnych, w których rysunek „potwierdza wiarygodność wszystkich użytych mediów”. W odróżnieniu od innych elementów składających się na jej prace — obrazów cyfrowych, słów, muzyki i dźwięku — rysunek jako integralna część jej twórczości, sugeruje pewnego rodzaju trwałość czy też trwanie, a jednocześnie —  zanikając, staje się pozostałością, śladem wykonanego znaku. Rysunek u Weiss oscyluje między sugestią a obecnością, aluzją i namacalnością, jakby starał się ugruntować (choć nie na siłę) swą niekwestionowaną pozycję w zapośredniczonym przez artystkę przepływie świadomości.” - Mark McDonald, “Rysunki aktywujące świadomość: Monika Weiss”, w Monika Weiss. Nirbhaya, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, 2021 [by przeczytać cały tekstMarka McDonalda, po angielsku i po polsku, kliknij tutaj ]

“Monika Weiss’s works have long solicited our attention to historical events: forgotten, remembered, not yet mourned, or immemorial, so that we experience their condition affectively through a musically choreographed image of time: time is both her frame and a medium.” - Griselda Pollock, “The Fidelity of Memory in an Endless Lament”, in Monika Weiss. Nirbhaya, Centre of Polish Sculpture in Orońsko, 2021 [to read full essay by Griselda Pollock, in English and Polish, click here ]

“Prace Moniki Weiss, filmy i performance, już od lat kierują nas ku wydarzeniom historycznym: tym zapomnianym i tym pamiętanym, lecz nie opłakanym, odwiecznym, byśmy mogli doświadczyć ich osobiście dzięki muzycznie wychoreografowanemu obrazowi czasu: bowiem czas jest tu ramą a zarazem medium dzieła.” - Griselda Pollock, “Wierność pamięci jako nieustający lament”, w Monika Weiss. Nirbhaya, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, 2021, w tłumaczeniu Izabeli Suchan [by przeczytać cały tekst Griseldy Pollock, po angielsku i po polsku, kliknij tutaj]